Tiara

 Tiara krawiectwo-igłypapieska korona, składająca się z trzech diademów (z tego powodu zwana też w łac. triregnum), wysadzana kamieniami szlachetnymi i perłami, ozdobiona na szczycie małym krzyżem. W tej formie używana od przełomu XIII/XIV wieku aż do 1965 roku, czyli do pontyfikatu Pawła VI, który przestał jej używać. Tiara widnieje nadal w godle Watykanu. Benedykt XVI jako pierwszy papież wycofał ją jednak  z herbu papieskiego (zastąpił ją mitrą).

Tiara to ozdoba nieliturgiczna i jako taka używana była tylko przy okazjach nie związanych z liturgią: procesjach ze świątyni i do niej,

krawiectwo-suwaki ceremonialnych procesjach papieskich oraz przy ogłaszaniu decyzji dogmatycznych. Papież, podobnie jak inni biskupi, używa mitry jako liturgicznego nakrycia głowy.

Po raz pierwszy tiara wspomniana jest w dziele "Vita" papieża Konstantyna, później pojawia się w tekście donacji Konstantyna.

W ewolucji tiary można wyróżnić trzy okresy. Pierwszy z nich to czas przed ozdobieniem papieskiego nakrycia głowy królewskim diademem. Znane jest nakrycie głowy, które przypominało biały hełm i zwane było camelaucum. Być może w jego dolnej części umieszczona była ozdoba w formie okręgu lecz z pewnością nie był to jeszcze diadem.

Nie wiadomo, kiedy diadem pojawił się na tiarze. Z opisu, pochodzącego z IX wieku wynika, iż wówczas go jeszcze tam nie było, pomimo że nakrycie głowy papieża zwano wówczas regnum. Problem historykom sprawia fakt, iż do XII wieku tiara nie była przedstawiana w sztuce.

Przypuszcza się, iż dodatkowa ozdoba tiary, w postaci okręgu, pojawiła się w X wieku, kiedy to z tiary właśnie powstała mitra i koniecznym stało się odróżnienie obu nakryć głowy.

Drugi okres historii tiary przypada na okres przed pontyfikatem Bonifacego VIII (1294 - 1303). Z tego okresu pochodzi wiele przedstawień tiary. Wiemy dzięki nim, iż była ona wówczas ozdobiona jednym diademem.

krawiectwo-suwakiNajważniejszy dla rozwoju tiary był pontyfikat Bonifacego VIII. Dokonany w 1295 roku spis przedmiotów, znajdujących się w papieskim skarbcu, dowodzi, iż wówczas tiara wyposażona była w jeden diadem. Bonifacy dodał do tiary drugi diadem. Czy przyczyną takiej decyzji było umiłowanie papieża do przepychu, czy też chęć podkreślenia podwójnej (świeckiej i duchowej) natury władzy papieży, do dzisiaj nie wiadomo.

Pierwsze wzmianki o trzech diademach na tiarze pojawiają się w spisie skarbca z roku 1315 lub 1316. Określenie dokładnej daty dodania trzeciej korony jest jednak niemożliwe. Rzeźba nagrobna Benedykta XI (1303 - 1304) przedstawia papieża w "starej" tiarze. Z kolei grób Klemensa V (1305 - 1314) został zniszczony przez kalwinistów. Nawet statua nagrobna Jana XXII (1316 - 1334) ukazuje papieża w tiarze z dwoma diademami. Najwcześniejszym przedstawieniem w sztuce tiary z trzema koronami jest więc dopiero posąg z grobu Benedykta XII (1334 - 1342). Jego resztki są obecnie przechowywane w muzeum w Awinionie.pasmanteria-suwaki

Przedstawienia podwójnej tiary zdarzają się sporadycznie w sztuce aż do XV wieku. Od tamtego czasu w wyglądzie tiary nie nastąpiły znaczące zmiany.

Pierwsza wzmianka o tiarze jest w Biblii w księdze wyjścia, gdy Bóg Jahwe kazał ją sporządzić dla kapłana Aarona, brata Mojżesza: Wj 28,36-38 I zrobisz też diadem ze szczerego złota i wyryjesz na nim, jak się ryje na pieczęci: Poświęcony dla Pana. I zwiążesz go sznurem z fioletowej purpury, tak żeby był na tiarze i żeby na przedniej stronie tiary był umieszczony. I będzie on na czole Aarona, ponieważ Aaron poniesie uchybienia popełnione przy ofiarach, które będą składać Izraelici, i przy wszystkich świętych darach. A będzie na jego czole ciągle dla zjednania mu łaski w oczach Pana.

Symbolika Koron (diademów) papieskich:

  • Władza niebiańska
  • Władza ziemska
  • Władza nad czyśćcem

Tiara była papieskim nakryciem głowy używanym w obrzędach nieliturgicznych i przy okazji oficjalnych wystąpień, np. przy ogłaszaniu dogmatów. Z używania jej zrezygnował zarówno Paweł VI, jaki i jego następcy Jan Paweł I i Jan Paweł II. Jako pierwszy nie umieścił jej w swoim herbie papież Benedykt XVI. Tiara widnieje w herbie Państwa Watykańskiego.

Chociaż mówi się zazwyczaj o jednej tiarze, prawdą jest jednak, iż współcześnie istnieje ich ponad dwadzieścia. Najstarsza istniejąca tiara wykonana została w XVIII wieku, najnowsza w 1963. Jedenaście z nich znajduje się w Watykanie, dwie wystawione są na widok publiczny w Stanach Zjednoczonych: w Bazylice Niepokalanego Poczęcia w Waszyngtonie oraz w Bazylice Najświętszego Serca przy Uniwersytecie Notre Dame w Indianie.

Lista istniejących tiar

W nawiasie podano datę wykonania.pasmanteria-igły

  • Tiara papieża Grzegorza XIII (XVI wiek)
  • Tiara z papier-maché papieża Piusa VII (na koronację w Wenecji w 1800)
  • Tiara papieża Piusa VII (1804, ozdoby pochodziły z poprzednich tiar zgniecionych i ukradzionych przez bojówkarzy francuskiego dyrektoriatu w 1798; jest zbyt mała i zbyt ciężka, ażeby być używaną, waży 8 kg)
  • Tiara papieża Piusa VII (1820) - zdjęcie
  • Tiara papieża Grzegorza XVI (1834)
  • Tiara papieża Grzegorza XVI (1845)
  • Tiara papieża Grzegorza XVI (data nieznana), lżejsza wersja tiary
  • Tiara papieża Piusa IX (1846), koronacyjna
  • Tiara papieża Piusa IX (1855), dar królowej Izabelii II Hiszpańskiej - zdjęcie
  • Tiara papieża Piusa IX (lata 50. XIX wieku), dar Zgromadzenia Świętego Krzyża, wystawiona w Bazylice Najświętszego Serca przy Uniwersytecie Notre Dame w Indianie, w Stanach Zjednoczonych
  • Tiara papieża Piusa IX (1871), dar belgijskiego dworu królewskiego, wykonana przez Jeana Baptiste Bethume z Ghent
  • Tiara papieża Piusa IX (lata 70. XIX wieku), lżejsza wersja
  • Tiara papieża Piusa IX (1877) dar Gwardii Palatyńskiej z okazji papieskiego jubileuszu - zdjęcie
  • Tiara papieża Leona XIII (1887), dar cesarza Wilhelma I Hohenzollerna z okazji papieskiego złotego jubileuszu kapłańskiego
  • Tiara papieża Leona XIII (1888), dar paryskich katolików z okazji złotego jubileuszu, wykonana przez Françoisa Désiré Froment-Meurice - zdjęcie
  • Tiara papieża Leona XIII (1894), dar cesarza Franciszka Józefa I
  • Tiara papieża Leona XIII (1903), zrobiona ze złota dla uczczenia srebrnego jubileuszu na Stolicy Piotrowej, w imieniu katolików całego świata ofiarował wikariusz generalny Rzymu - zdjęcie
  • Tiara papieża Piusa X (1908), zrobiona przez papieskiego jubilera Tatani dla uczczenia złotego jubileuszu święceń kapłańskich; tiara-papieskapapież uznał inne tiary za zbyt ciężkie
  • Tiara papieża Piusa XI (1922)
  • Tiara papieża Piusa XI (1922), dar archidiecezji mediolańskiej
  • Tiara papieża Jana XXIII (1959), dar wiernych z Bergamo, z okazji wyboru - zdjęcie
  • Tiara papieża Pawła VI (1963), wykonana przez rzemieślników z archidiecezji mediolańskiej, której arcybiskupem Paweł VI był przed wyborem na biskupa Rzymu; obecnie wystawiona na widok publiczny w podziemiach Bazyliki Niepokalanego Poczęcia w Waszyngtonie.
  • Tiara papieża Jana Pawła II (1981), ofiarowana mu przez katolików węgierskich; nigdy nie została użyta - zdjęcie
  • Tiara papieża Piusa II, znajduje się w Bazylice Archikatedralnej we Fromborku

Pomimo tego, iż papież Paweł VI zdecydował się na nienoszenie tiary, w geście pokory ofiarowując ją Kościołowi w Ameryce, jego konstytucja apostolska z 1975 Romano Pontifici Eligendo uwzględniała koronację następców. Jan Paweł I odprawił tylko mszę inaugurującą pontyfikat. Papież Jan Paweł II w konstytucji Universi Dominici Gregis z 1996 zostawił następcom prawo wyboru ceremoniału inauguracyjnego.

 

pasmanteria internetowa